Przygotowała:  Alina

 

MATERIAŁY Z BIOLOGII

 

Immunologia- nauka o odporności. Przedmiotem badań są zachodzące przy udziale określonych komórek i związków chemicznych, procesy prowadzące do utrzymania całości organizmu w równowadze wobec powstałych wewnątrz lub wnikających z zewnątrz substancji obcych i do zapobiegania uszkodzeniu tkanek.

Zainteresowania immunologii dotyczą procesów fizjologicznych, które leżą u podstawnie zbędnej ochrony organizmu wobec ciągłych zmian środowiska.

Przedmiotem badań są również patologiczne procesy zachodzące w układzie odpornościowym, których konsekwencją są uszkodzenia własnych tkanek i rozwój tak zwanych chorób immunologicznych, jak zespoły autoagresyjne lub takie zachowania czynności immunologicznej, które mogą  powodować lub przyspieszać chorobę.

 

Odporność- stan organizmu polegający na wytworzeniu systemu zdolnego do rozpoznania i unieczynnienia obcych dla ustroju czynników.

Wg Zilbera: Odporność to niewrażliwość ustroju na działanie zarazków lub jadów itd.

Wg Flecka: Inne organizmy chorują a odporny organizm nie ulega zakażeniu albo nie choruje ( zakażenie bezobjawowe), lub choruje łagodniej.

                                                             Odporność

                Naturalna                                                                              Nabyta                                         (wrodzona, fizjologiczna, nieswoista)                                               (swoista)

Nie przeciw określonym antygenom

                                                                                         Czynnie                          Biernie

                                                                         a) w sposób naturalny                    a) w sposób naturalny

                                                                         b) w sposób sztuczny                     b)w sposób sztuczny

 

Odporność naturalna (wrodzona) – to stan niewrażliwości ustroju, uwarunkowana genetycznie, niezależna od uprzedniej ekspozycji na dany czynnik, ujawnia się w chwili pierwszego zetknięcia się z nim. Jest cechą konstytucyjną, istniejącą w chwili narodzin.

Warunkują ja mechanizmy:

-          fagocytoza

-          bariera śluzówkowa i skóra

-          układ dopełniacza i properdyny

-          substancje biologiczne np. niektóre enzymy.

Natężenie jej jest duże – odporność bezwzględna, nie da się jej przełamać nawet znaczną liczbą drobnoustrojów

Pierwszymi przykładami takiej odporności jest niewrażliwość na choroby innych gatunków.

 

Odporność nabyta/ swoista – powstaje w wyniku kontaktu z czynnikiem szkodliwym, rozwija się w ciągu całego życia. Jest cechą osobniczą , uzyskaną w ciągu życia płodowego lub po urodzeniu.

Wytworzenia tej odporności jest wywołane przez wyspecjalizowany układ komórkowy, ma charakter swoisty tzn. ściśle związany z czynnikiem szkodliwym.

 

Odporność nabyta biernie w sposób naturalny:

-          przeciwciała matki przechodzą do płodu

-          przez łożysko

-          u noworodków z mlekiem matki

-          przez przewód pokarmowy- błona jelit jest przepuszczalna dla przeciwciał.

Ma duże znaczenia, noworodek nie wytwarza własnych przeciwciał, pozbawiony byłby ochrony i narażony na śmiertelne zakażenia. Przeciwciała utrzymują się przez kilka miesięcy. (nawet do 18 mies.)

 

Odporność bierna sztuczna – wprowadzenie surowicy zawierającej przeciwciała wytworzone przez innego osobnika (homologiczne lub heterologiczne)

Wykorzystywana w praktyce do wytwarzania surowic przeciwtężcowych, przeciwbłoniczych, w profilaktyce chorób zakaźnych. Rodzaj takiej odporności jest krótkotrwały, gdyż przeciwciała (jako obce białka) są stosunkowo szybko usuwane z organizmu)

 

Odporność czynna naturalna- powstaje po przebyciu choroby zakaźnej lub częstych zakażeń bezobjawowych, charakteryzuje się dużą trwałością zaczyna się wykształcać podczas początków choroby aż do wyzdrowienia, po przebyciu niektórych chorób zakaźnych (ospa, odra, płonica) odporność utrzymuje się do końca życia.

Odporność czynna sztuczna – szczepionki mogące zawierać:

-          zarazek żywy o małej zjadliwości,

-           zarazek zabity,

-          metabolity bakterii,

-          wyciąg z komórki bakteryjnej

-          mieszaniny zarazka i surowicy

-          autoszczepionki – z drobnoustrojów chorego

 

Odporność śródzakaźna/ niesterylna/ symbiotyczna- nabyta, polega na dodatkowym zakażeniu tym samym zarazkiem z nietypowym przebiegiem, dające zakażenie bezobjawowe w czasie utrzymywania się w ustroju danej infekcji. Np. w przebiegu kiły, zimnicy, niektórych chorób wirusowych.

Uwarunkowana nie przebyciem zakażenia, ale właśnie jego trwaniem w ustroju. Z chwilą ustąpienia infekcji gdy następuje wyeliminowanie drobnoustrojów odporność ta zanika.

 

Odporność nabyta składa się z typów:

-          odporności humoralnej

-          odporności komórkowej

Odporność humoralna- skierowana przeciwko antygenom. Biorą w niej udział limfocyty B wytwarzające przeciwciała. Jest to odporność typu wczesnego.

Odporność komórkowa- odporność typu późnego, pośredniczą w niej uczulone komórki – limfocyty T. Wytwarzają one substancję o działaniu cytotoksycznym.

Odp. Typu późnego:

-          przeciwgruźlicza

-          przeciwwirusowa

-          przeciwpasożytnicza

-          przeciwnowotworowa

-          reakcja odrzucenia przeszczepów

Antygeny- związki wielkocząsteczkowe powodujące po wniknięciu do ustroju powstanie specyficznych, wiążących się z nimi przeciwciał lub uczulonym przeciwko nim komórkom.

-Antygenowość – zdolność swoistego łączenia się z immunoglobulinami i receptorami limfocytów T

- immunogenowość – zdolność do wywołania przeciwko sobie swoistej odpowiedzi immunologicznej.

 

Hapten- /antygen resztkowy/ - związek posiadający antygenowość ale wykazujący brak immunogenności. Jest więc niewielką nieimmunogenną cząsteczką wiążącą się ściśle z przeciwciałem. Ułatwia bądź umożliwia wiązanie się antygenu z powierzchnią komórek.

 

Przeciwciała- białka wytworzone w odpowiedz na antygen, reagują z nim specyficznie. Białka biorące udział w reakcji humoralnej – immunoglobuliny

 

Budowa i właściwości

Przeciwciała – substancje białkowe wytwarzane w limfocytach B i plazmocytach. Posiadają zdolność swoistego łączenia się z antygenem, są najważniejszymi cząsteczkami układu odpornościowego.

Budowa:

-cztery łańcuchy polipeptydowe, dwie identyczne pary łańcuchów lekkich i łańcuchów ciężkich

- połączenia konwalencyjne mostkami dwusiarczkowymi i wiązaniami niekonwalencyjnymi

 

Łańcuchy zbudowane są z części:

-          V- zmiennej, zawiera miejsca wiążące antygen

-          C- determinowane przez naturę antygenu

 

Powinowactwo- siła wiązania pojedynczego determinantu antygenowego przez miejsce wiążące antygen w cząsteczce przeciwciała. Im silniejsze wiązanie, tym mniejsza możliwość dysocjacji antygenu od przeciwciała.

Przeciwciała przeciwko jednemu antygenowi mogą różnić się powinowactwem.

 

 

 

Szczepionki- produkty pochodzenia biologicznego, zawierają substancje zdolne do indukcji określonych procesów immunologicznych warunkujących powstanie trwałej odporności bez wywoływania działań toksycznych.

 

Szczepionki to preparaty zawierające substancje żywe, pozbawione zjadliwości drobnoustroje lub ich martwe elementy. Składnikami szczepionki mogą być również toksyny będące produktami przemiany drobnoustrojów.

 

Atenucja- proces polegający na pozbawieniu drobnoustrojów właściwości chorobotwórczych (zjadliwości, wirulencji)

 

Wybór antygenu do wytworzenia szczepionki zależy przede wszystkim od :

-          jego roli w trakcie naturalnego zakażenia

-          od mechanizmów odpowiedzialnych za inwazyjność i zjadliwość drobnoustroju.

 

Podział szczepionek w zależności od postaci antygenu:

1. Szczepionki żywe, atenuowane, czyli odzjadliwione- zawierają żywe drobnoustroje, które mają znikome właściwości chorobotwórcze, lub są ich pozbawione, jednak zachowują swoje właściwości antygenowe

-          szczepionki żywe bakteryjne- gruźlica

-          szczepionki żywe wirusowe- odra, różyczka, świnka, ospa wietrzna

2. Szczepionki inaktywowane- zawierają zabite drobnoustroje (całe ich fragmenty) przy użyciu ciepła, substancji chemicznych, promieniowania

-          szczepionki zabite bakteryjne-cholera, dur brzuszny

-          szczepionki zabite wirusowe- wścieklizna, poliomyelitis

3.Anatoksyny- zawierają przetworzone cząsteczki toksyczne drobnoustrojów (egzotoksyny) pozbawione właściwości toksycznych a zachowują właściwości antygenowe. Np. błonica, tężec

 

Pamięć immunologiczna- to silniejsze i szybsze reagowanie na każdy następny kontakt z określonym antygenem.

 

Cel szczepienia:

Całkowita eliminacja danego drobnoustroju ze środowiska w którym żyje człowiek . Jeżeli to niemożliwe celem jest wytworzenie indywidualnej odporności wobec określonemu drobnoustrojowi.

Skuteczność szczepień zależy od:

-          rodzaju i dawki antygenu

-          drogi podania

-          zawartości adiuwanta

-          stanu klinicznego, funkcji układu odpornościowego osoby szczepionej

Adiuwant- substancja o właściwościach nieswoistego modulatora (związki glinu – fosforan lub wodorotlenek) zwiększa zdolność antygenu do wywołania odpowiedzi immunologicznej.

 

                                                    Skuteczność szczepienia

LABOLATORYJNE- odsetek populacji docelowej, który po podaniu szczepienia posiada mierzalny wskaźnik jej efektu np. przeciwciała poszczepienne

KLINICZNA- odsetek populacji który po podaniu szczepionki będzie zabezpieczony przed wystąpieniem aktywnego zakażenia

 

Przeciwwskazania do szczepień:

-          ostra choroba gorączkowa – powyżej 38

-          zaostrzenia przewlekłego schorzenia

-          poważna niepożądana reakcja poszczepienna

-          nasilona skaza krwotoczna

                                             UKŁAD IMMUNOLOGICZNY SKÓRY

Hipoteza zakładająca, że skóra stanowi narząd immunologicznie czynny, została sformułowana pod koniec lat dwudziestych przez Sulzbergera. Wykazał on doświadczalnie, że pozajelitowe podanie antygenu nie prowadzi do powstania skórnej nadwrażliwości oraz że nadwrażliwość na określony antygen spowodowana przez jego podanie na skórę nie wywołuje reakcji alergicznych w innych narządach niż skóra.

SKÓRĘ można traktować jako największy narząd ciała ludzkiego.

Funkcje:

-          integracja organizmu ze środowiskiem zewnętrznym,

-          ochrona przed wpływem niekorzystnych czynników środowiska

W ochronie największe znaczenie ma warstwa rogowa naskórka , która chroni zarówno przed czynnikami fizycznymi jak i chemicznymi, a także tkanka łączna skóry właściwej, chroniąca przed urazami mechanicznymi, ponadto naczynia krwionośne i gruczoły odpowiedzialne za regulację temperatury.

Do obrony przed różnymi mikroorganizmami służą zarówno proste mechanizmy, do których należą:

-          bariera naskórka

-          powierzchniowe ph

-          stopień nawodnienia skóry

-          bakteriostatyczne właściwości kwasów tłuszczowych

-          niektóre peptydy- β defensyny

Ponadto wyspecjalizowana tkanka limfatyczna skóry, która stanowi istotną  część układu odpornościowego człowieka. Odgrywa ona istotną rolę w mechanizmach nadzoru immunologicznego.

 

TKANKA LIMFATYCZNA ZWIĄZANA ZE SKÓRĄ ( skin associated lymphoid tissuu)

W skład układu limfatycznego skóry wchodzą rozmaite komórki naskórka i skóry właściwej, które razem określa się jako tkankę limfatyczną  związaną ze skórą – oznaczaną symbolicznie SIS lub SALT

Najważniejsze z nich to:

-          komórki dendrytyczne, np. komórki Langerhansa

-          keratynocyty

-          limfocyty T

-          komórki śródbłonka naczyniowego

-          inne- np. granulocyty, makrofagi, melanocyty.

 

KOMÓRKI DENDRYTYCZNE charakteryzują się występowaniem różnej długości wypustek, w skład SIS wchodzi wiele typów takich komórek z wypustkami o zróżnicowanej wielkości. W sensie immunologicznym komórki dendrytyczne stanowią grupę biorącą udział w prezentacji antygenu limfocytom T. Ich występowanie stwierdza się w skórze w warunkach fizjologicznych, jednak niektóre z nich pojawiają się tylko w stanach chorobowych. Wszystkie komórki dendrytyczne pochodzą ze szpiku, ze wspólnej dla monocytów/makrofagów i granulocytów komórki progenitorowej.

W różnicowaniu i dojrzewaniu komórek dendrytycznych odgrywają role różne cytokiny, a procesy te w dużym stopniu udaje się obecnie odtworzyć in vitro (poza ustrojowo)

Niedojrzałe formy komórek dendrytycznych np. niepobudzone komórki Langerhansa w naskórku , wychwytują na drodze endocytozy antygeny i dzięki temu ulegają aktywacji, w wyniku czego powstają ich dojrzałe formy zdolne pobudzać proliferację limfocytów T. Odzwierciedleniem dojrzewania tych komórek jest zmniejszenie początkowej zdolności do endocytozy.

KOMÓRKI LANGERHANSA należą do komórek dendrytycznych, stanowię 3-8% komórek naskórka, występują one również w innych nabłonkach, jednak w mniejszej liczbie. Umiejscowione są w dolnych warstwach naskórka.

W komórkach tych występują charakterystyczne struktury zwane ziarnami Birbeca, prawdopodobnie biorące udział w procesach endocytozy.

Pobudzone antygenem komórki wykazują dużą aktywność metaboliczną, co związane jest z dużą ilością cząsteczek adhezyjnych występujących na powierzchni, odpowiedzialnych za wiele funkcji.

Z punku widzenia podstawowej czynności komórek Langerhansa tj. zdolności do prezentacji antygenów, najistotniejsze jest konstytutywne występowanie na ich powierzchni cząsteczek:

-          MHC klasy II (HLA-DR, HLA-DQ, HLA-DP)

-          MHC klasy I  ( HLA-A, HLA-B, HLA-C)

Cząsteczka CD4 na powierzchni komórek Langerhansa powoduje, że komórki te stanowią cel dla wirusa HIV z tego względu można je traktować jako rezerwuar tego wirusa. Komórki te wykazują ekspresję receptorów dla różnych cytokin.

Oprócz komórek Langerhansa w skórze stwierdza się odrębną populację komórek dendrytycznych umiejscowionych wokół naczyń krwionośnych. Najprawdopodobniej ich czynnością jest udział w prezentacji antygenów, które docierają do skóry naczyniami krwionośnymi.

KERATYNOCYTY są istotną częścią SIS, stanowią około 95% masy komórkowej naskórka.

Pobudzone keratynocyty posiadają zdolność do wytwarzania wielu cytokin, należących do nich chemokin i czynników wzrostowych oraz wykazują ekspresją antygenów i cząsteczek adhezyjnych charakterystycznych dla komórek efektorowych odpowiedzi immunologicznej. Wykazują także ekspresje receptorów dla wielu cytokin, np. INF, TNF, Interleukina-1, Interleukina-6, które warunkują odbiór bodźców odpowiedzialnych za wzmaganie efektów wydzielniczych keratynocytów.

CYTOKINY- wytwarzane przez keratynocyty obejmują szereg substancji o działaniu immunostymulującym jak i immunosupresyjnym.

Najistotniejsze wśród cytokin immunostymulujących są interleukina1,3 6 odpowiedzialne m. in. Za pobudzenie proliferacji limfocytów T, aktywizację limfocytów B, stymulację produkcji wielu innych cytokin, a także mogą wpływać na ograniczenie proliferacji niektórych komórek nowotworowych.

Najistotniejsze wśród cytokin immunosupresyjnych są TNF- uznany za najistotniejszą cytokinę wywierającą bardzo złożone efekty biologiczne odgrywające podstawową rolę w odporności przeciwnowotworowej oraz w patogenezie różnych chorób skóry oraz TGF- β  hamujący proliferację limfocytów T i B oraz ograniczający wydzielanie innych cytokin.

CHEMOKINY to podobne do siebie pod względem budowy cytokiny o wielu różnych funkcjach:

-          wpływają aktywizująco na różne populacje leukocytów

-     kluczowa rola w reakcjach zapalnych skóry,

-          w odporności przeciwzakaźnej

-          krwiotworzenie

-          odpowiedź przeciwnowotworowa

-          mechanizmy odrzucania przeszczepów

Najistotniejszą chemokiną jest interleukina 8 wytwarzana zarówno przez keratynocyty, jak i monocyty, której przypisuje się znaczną rolę w patogenezie łuszczycy i alergicznego zapalenia skóry. Inne chemokiny m.in. GRO-a    i GRO- β odpowiedzialne są za przyciąganie w razie potrzeby do naskórka populacji leukocytów.

     Ważnym bodźcem pobudzającym komórki naskórka, wpływającym na miejscowe i ogólnoustrojowe reakcje immunologiczne jest promieniowanie UV. Szczególnie wrażliwe są komórki Langerhansa, gdyż w wyniku ekspozycji na nie dochodzi do upośledzenia ich czynności. Istnieje coraz więcej danych epidemiologicznych i doświadczalnych świadczących o związku między nadmiernym nasłonecznieniem a ryzykiem wystąpienia raka skóry. Poznanie komórek Langerhansa, keratynocytów oraz ich kooperacji z limfocytami T stwarza nowe podstawy do leczenia wielu chorób skóry.

Opierając się na znajomości układu immunologicznego skóry powstały m.in. takie leki jak:

-          glikokortykosteroidy

-          cyklosporyna

-          retinoidy

-          pochodne chininy

bardzo efektywne w leczeniu chorób zapalnych skóry, oddziałując na zjawiska prezentacji antygenów oraz modulując syntezę cytokin i ekspresją niektórych cząsteczka adhezyjnych na powierzchni przeciwciał.

 

                                GŁÓWNY UKŁAD ZGODNOŚCI TKANKOWEJ MHC

Główny układ zgodności tkankowej (MHC- major histocompatibility complex) odkryto przy okazji badań dotyczących odrzucania przeszczepów skóry myszy. Antygeny odpowiedzialne za odrzucanie przeszczepu allogenicznego (pochodzące od innego osobnika, w odróżnieniu od przeszczepu autogennego)nazwano antygenami transplantacyjnymi lub antygenami zgodności tkankowej. Antygeny te nazywane są też cząsteczkami MHC stąd też należy odróżniać je od skrótu MHC oznaczającego główny układ zgodności tkankowej, czyli geny na matrycy których powstają cząsteczki MHC.

Zespół wszystkich genów kodujących antygeny zgodności tkankowej nazwano głownym układem zgodności tkankowej MHC, w przeciwieństwie do istniejących również genów kodujących „słabe” antygeny zgodności tkankowej. Rola antygenów zgodności tkankowej polega na prezentacji obcych antygenów własnym limfocytom T.

MHC obejmuje bardzo wiele genów odznaczających się dużym polimorfizmem ( różną długością alleli, czyli przeciwstawnych form tego samego genu), których produkty mają podstawowe znaczenie zarówno w inicjacji, jak i w fazie efektorowej odpowiedzi immunologicznej.

1980r – nagroda Nobla za badania nad układem zgodności tkankowej – Snell i Benacerraf

Dobra znajomość budowy i funkcji cząsteczek MHC jest warunkiem zrozumienia przebiegu odpowiedzi immunologicznej, jest punktem wyjścia do interwencji terapeutycznych w chorobach, których czynność ukladu odpornościowego jest zaburzona.

 

Klasy MHC

Cząsteczki MHC są glikoproteinami. Istnieją cząsteczki MHC klasy I i klasy II, różniące się zarówno pod względem budowy jak i funkcji a także cząsteczki klasy III i inne.

Cząsteczki MHC klasy I

-          występują na powierzchni wszystkich komórek jądrzastych, a w niewielkiej ilości na erytrocytach

-          zbudowane są z dwóch łańcuchów – lekkiego i ciężkiego, połączone ze sobą niekonwalencyjnie

-          łańcuch lekki o masie 12 kDa - b2 mikroglobulina zawiera zawsze 100 aminokwasów

-          łańcuch lekki jest u człowieka identyczny we wszystkich cząsteczkach MHC klasy I, a gen kodujący go leży na chromosomie 15

-          łańcuch ciężki posiada zmienną budowę- jego masa to od 40 do 50 kDa

-          łańcuch ciężki składa się z fragmentu zewnątrzkomórkowego, który stanowi ok. 80% długości łańcucha, fragmentu przechodzącego przez błonę komórkową, oraz fragmentu wewnątrzkomórkowego umieszczonego w cytoplazmie o zmiennej długości od 20 – 40 aminokwasów

-          Największy – zewnątrzkomórkowy fragment składa się z 3 domen tworzących pętle - a1, a2, a3

-          Domeny a1 i a2 odznaczają się dużym polimorfizmem kodujących je genów, który jest podstawą różnic między cząsteczkami MCH klasy I pochodzącymi od różnych osobników i kodowanych przez różne allele. Domena a3 nie wykazuje polimorfizmu.

-          Domena a1 i a2 wspólnie tworzą charakterystyczny rowek osadzony na b2 mikroglobulinie i domenie a3 który jest miejscem lokowania się antygenów prezentowanych limfocytom T.

Cząsteczki MHC klasy II

-          występują głównie na limfocytach B, na makrofagach, komórkach dendrytycznych Langerhansa, a także na komórkach nabłonkowych grasicy.

-          W wyniku aktywacji lub oddziaływania niektórych cytokin, np. IFN- y mogą pojawić się także na komórkach śródbłonka, nabłonka tarczycy, nabłonka jelitowego, fibroblastach, keranocytach i pobudzonych limfocytach T

-          Zbudowane są z dwóch łańcuchów®a,b , połączonych ze sobą niekonwalencyjnie.

-          Oba łańcuchy mają podobną budowę, łańcuch a posiada masę 33 kDa, a łańcuch b 29 kDa

-          Zewnątrzkomórkowe części obydwu łańcuchów są zbudowane z dwóch prawie identycznych domen a1 i a2 oraz  drugi łańcuch b1 i b2

-          Domeny zewnętrzne każdego z łańcuchów ® a1 b1 budują rowek podobny do tego, który tworzą domeny a1 a2 łańcucha ciężkiego cząsteczek MHC klasy I

-          W rowku utworzonym przez domeny  a1 b1 lokują się antygeny, które następnie prezentowane są limfocytom T

Antygeny prezentowane przez cząsteczki MHC klasy I limfocytom T są białkami składającymi się z 8- 10 aminokwasów, natomiast antygeny prezentowane przez cząsteczki MHC klasy II limfocytom T są białkami, które obejmują kilkanaście do ponad dwudziestu aminokwasów

Cząsteczki MHC klasy II mają skłonność do łączenia się ze sobą, tworząc tzw. Superdimer, w skład którego wchodzą obie domeny a oraz obie domeny b każdego z łańcuchów

 

                                 GŁÓWNY UKŁAD ZGODNOŚCI TKANKOWEJ- HLA

(human leukocyte antigens) po raz pierwszy u ludzi jego antygeny wykryto na krwinkach białych. Jest jak wszystkie MHC układem wybitnie polimorficznym.

Geny kodujące MHC – kompleks wszystkich genów HLA umieszczony jest na  6 chromosomie i obejmuje ponad cztery miliony par zasad azotowych, które tworzą ponad 100 genów dla białek głównego układu zgodności tkankowej HLA

Produkty genów układu HLA można podzielić na cząsteczki klasy pierwszej :

-          HLA-A

-          HLA-B

-          HLA-C

-          HLA-E

-          HLA-F

-          HLA-G

I cząsteczki klasy drugiej:

-          HLA-DP

-          HLA-DQ

-          HLA-DR

Oraz cząsteczki klasy trzeciej

Poziom ekspresji poszczególnych cząsteczek HLA znacznie różni się czasowo i przestrzennie.

Ekspresja HLA-C jest dziesięciokrotnie mniejsza niż cząsteczek HLA-A i HLA-B

Ekspresja HLA-E i HLA-G w życiu płodowym ograniczona jest do tkanek zarodkowych, gdzie pełnią rolę w regulacji zależności immunologicznych między matką i płodem.

 UKŁAD HLA a występowanie chorób

-          występowanie określonych cząsteczek HLA – związane ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju określonych chorób

-          np. allel HLA- B13 występuje częściej u pacjentów z łuszczycą

-          podłoże tych zjawisk nie jest w większości tych przypadków wytłumaczone, wiąże się to z wieloczynnikową patogenezą chorób oraz koniecznością badań wielu alleli i dużej liczby ich kombinacji.

-          Poznanie struktury pierwszorzędowej poszczególnych cząsteczek HLA pozwala na lepsze poznanie powiązań między układem HLA a chorobami autoimmunizacyjnymi. Powiązania dotyczą około 500 chorób.

 

 

Uwaga!!! To mam ściągnięte z neta bo nie robiłam notatek. To jak chcesz to się ucz.

Słabe antygeny zgodności tkankowej- to grupa heterogennych białek (mało poznana), niektóre z nich indukują odpowiedź transplantacyjną silniejszą niż indukowana przez określone antygeny MHC (nawet niezgodność jednego z nich może doprowadzić do odrzucenia przeszczepu)

Słabe antygeny zgodności tkankowej najczęściej rozpoznawane są przez limfocyty T w połączeniu z cząstkami MHC klasy I i II (tak jak antygeny wirusowe)

Niektóre allele genów HLA są w swej budowie tzn. w kolejności ułożenia tworzących je nukleocytów wspólne dla człowieka, szympansa i goryla.

Funkcją cząsteczek MHC jest wiązanie i prezentacja w tak połączonej formie antygenów własnym limfocytom T. Brak odpowiedzi na dany antygen może wynikać nie tylko z braku limfocytów T zdolnych do rozpoznania , ale także z braku odpowiednich cząsteczek MHC mogących antygen ten im zaprezentować.

 

Błona komórkowa (plazmalemma)  - otacza zarówno komórkę roślinną jak i zwierzęcą. Pod względem chemicznym składa się z fosfolipidów (w tym lecytyny), białek integralnych(stanowią 70% wszystkich protein) i powierzchniowych,oligosacharydów(1-5%)i enzymów. Ważnym składnikiem błon jest także cholesterol (5-25% składu lipidów błonowych), zwiększjący stabilność błon, gdyż łączy się z ich tłuszczową częścią, zwiększając lepkość.
    Błony komórkowe mają strukturę mozaikową. Model plazmalemmy został opracowany przez Singera i Nicolsona w 1972 roku.Jest to płynna macierz, zbudowana z nieciągłej podwójnej warstwy fosfo- lipidowej z białkami integralnymi i powierzchniowymi.
    Fosfolipidy przemieszczają się w obrębie warstwy oraz wymieniają się między warstwami. Białka integralne wykonuja ruchy wokół własnej osi oraz wysuwają się i zagłębiają w warstwach fosfolipidowych. Białka integralne: transportowe, receptorowe dla lektyn, antygenowe (warunkujące grupy krwi), wraz z enzymami i glikoproteinami przemieszczają się i ulegają degradacji. Na powierzchni błony komórkowej występuje glikokaliks. Zbudowany jest on z reszt cukrowych połączonych z białkami błonowymi (glikoproteidami) lub lipidami zewnętrznej warstwy błony (glikplipidy). Glikokaliks pośredniczy w transporcie, nawilża komórkę, odpowiada za procesy immunologiczne (rozpoznawanie obcych ciał) oraz za tworzenie zespołów komórkowych. Glikoproteidy powierzchniowe nadają właciwości antygenowe komórkom, tworzą osłonę dla komórek, są odpowiedzialne za agregację i aglutynizację komórek.

Funkcje błon:

• chronią komórki przed działaniem czynników fizycznych i chemicznych, a także przed wnikaniem obcych organizmów, w szczególności chorobotwórczych,
• regulują  transport wybranych substancji z i do komórki,
• reagują na bodźce chemiczne, termiczne i mechaniczne,
• pełnią także funkcje enzymatyczne, katalizując różne reakcje metaboliczne,
• utrzymują równowagą między ciśnieniem osmotycznym wewnątrz i na zewnątrz komórki.

Cytoplazma - stanowi środowisko wewnętrzne komórki. Jest bezbarwna, półpłynna, śluzowata, półprzezroczysta, o gęstości nieco większej od wody. Ma zdolność ciągłego ruchu. Po względem chemicznym składa się z wody - stanowi ona 60-90% masy komórki, pozostałe składniki to białka - 50% suchej masy (po odparowaniu wody z komórki), tłuszcze - 12-25% suchej masy, węglowodany - 15-20% suchej masy.
Składniki komórki tworzą tzw. system koloidalny- związki nieorganiczne wapnia, magnezu, miedzi, cynku, bromu, manganu, miedzi, fosforu, potasu, oraz system strukturalny w postaci białek globularnych, fibrylarnych - mikrofilamentów i mikrofibrylli.

Funkcje cytoplazmy:

• zapewnia komórkom określoną wytrzymałość mechaniczną, elastyczność, pewną sztywność i kurczliwość;
• umożliwia transport substancji pokarmowych wewnątrz komórki,
• umożliwia wykonywanie ruchów ameboidalnych niektórym organizmom,
• umożliwia ruchy chromosomów w czasie mitozy i mejozy,
• stanowi środowisko dla organelli komórkowych,
• umożliwia przebieg reakcji chemicznych.

 

Jądro komórkowe - pełni nadrzędną rolę w komórce, gdzyż poprzez zawarte  w nim DNA steruje przemianami biochemicznymi komórki. Jądro komórkowe gromadzi i przechowywuje w DNA, w postaci chromatyny, informację genetyczną o cechach organizmu, a następnie przekazuje ją do cytoplazmy na rybosomy za pomocą m-RNA. Jądro bierze także udział w podziałach komórek somatycznych (mitoza) i generatywnych (mejoza).
    Jądro komórkowe jest otoczone podwójną błoną białkowo- lipidową, która zawiera liczne pory. To właśnie one umożliwiają utrzymywanie kontaktu jądra z pozostałą częścią komórki. Wewnątrz jądro jest wypełnione kariolimfą - sokiem jądrowym składającym się w głównej mierze z białek kwaśnych i fosfolipidów. Na terenie jądra znajduja się także jąderka(zbudowane z RNA i białek), które stanowią ośrodki tworzenia rybosomów. Bardzo ważnym elementem budującym jądro komórkowe jest DNA, które w połączeniu z białkami zasadowymi: histonami, białkami niehistonowymi oraz RNA tworzy strukturę zwaną chromatyną. W czasie podziałów komórki ulega ona skondensowaniu i tworzy chromosomy (u człowieka jest ich 23 pary  w komórkach somatycznych, a w gametach o połowę mniej - dlaczego?).
Zwykle komórki posiadają jedno jądro komórkowe, lecz bywają także takie, które są wielojądrowe (tzw. komórczaki). Niektóre komórki w trakcie różnicowania się i specjalizacji tracą jądro, np. erytrocyty ssaków.

 

Mitochondrium - zaliczane jest do autonomicznych organelli, ponieważ zawiera w swej budowie własne DNA i RNA. Jest to centrum energetyczne komórki, w którym ma miejsce utlenianie biologiczne - proces oddychania wewnątrzkomórkowego. Zachodzą w nim następujące etapy oddychania: cykl Krebsa i łańcuch oddechowy. Powstała w wyniku tych procesów energia gromadzona jest w wiązaniach wysokoenergetycznych związku - ATP a następnie jest wykorzystywana w procesach endoergicznych (wymagających dostarczenia energii). Najwięcej mitochondriów znajduje się w tych narządach, w którycyh zapotrzebowanie energetyczne jest najwększe np. komórki mięśnia sercowego. Bardzo mało mitochondriów znajduje się w tkance tłuszczowej.
  Mitochondria otoczone są podwójną błoną białkowo-lipidową. Błona wewnętrzna tworzy liczne wpuklenia do środka (co zwiększa znacznie jej powierzchnię) zwane grzebieniami mitochondrialnymi.
Liczba grzebieni nie jest stała lecz zwiększa się w czasie podwyższonej aktywności metabolicznej komórki. Na ich powierzchni znajdują się "grzybki" zawierające ATP-azę odpowiedzialną za syntezę ATP. Wnętrze mitochondrium wypełnione jest białkową substancją zwaną matrix lub stromą.

 

Plastydy - autonomiczne organelle, otoczone podwójną błoną białkowo-lipidową. Błona wewnętrzna wpukla się do środka a całe wnętrze jest wypełnione stromą z DNA i rybosomami. Występują jedynie w komórkach roślinnych. Wyróżniamy trzy rodzaje plastydów: chloroplasty, leukoplasty, chromoplasty.
 - chloroplasty - zawierają zielony barwnik chlorofil, dzięki czemu rośliny mogą przeprowadzać proces fotosyntezy, a ich liście i niektóre (niezdrewniałe) łodygi mają barwę zieloną. Chloroplasty mają bardzo dobrze wykształcony system błon wewnętrznych, mających postać spłaszczonych woreczków, nazywanych tylakoidami. Rozszerzone tylakoidy ułożone w stosy tworzą tzw. grana. Chlorofil i inne barwniki (karoten i ksantofil) są wbudowywane w lamelle(błony) tylakoidów. Chlorofil jest zdolny do pochłaniania energii swietlnej niezbędnej w procesie fotosyntezy.
 - chromoplasty - zawierają barwniki: żółty- ksantofil i pomarańczowy - karoten. Nadają one żółtą barwę: ziarnom zbóż, kwiatom słonecznika, jaskra, mniszka lekarskiego, starzejącym się liściom, oraz  barwę pomarańczowo-czerwoną owocom: pomidora, jarzębiny, róży, papryki; korzeniom marchwi,
 - leukoplasty - są bezbarwne, a ich funkcja polega na gromadzeniu substancji zapasowych: białek - w postaci ziaren aleuronowych, tłuszczy - w lipidoplastach i cukrów (np.skrobi) w amyloplastach. Materiały zapasowe najczęściej gromadzone są w podziemnych organach spichrzowych (np. bulwy ziemniaka).

 

Rybosomy - są to drobne zirniste struktury, zbudowane z RNA i białek, które biorą udział w biosyntezie białka. Zwykle połączone są razem, nicią matrycowego RNA, tworząc łańcuchy - wówczas noszą nazwę polirybosomów. Mogą też być związane z siateczką wewnątrzplazmatyczną (tworząc wówczas tzw. siateczkę wewnątrzplazmatyczną szorstką).

 

Aparat Golgiego - są to struktury błoniaste - cysterny, ułożone jedna na drugiej. Struktura ta występuje w pobliżu jądra komórkowego. W aparacie Golgiego następuje synteza  i wydzielanie wielocukrowców, śluzów i innych związków. jest to także miejsce gdzie zachodzi przebudowa i różnicowanie się błon przeznaczonych do wbudowania w plazmalemmę. Substancje te są przenoszone przez małe pęcherzyki transportujące, odrywajace się od centralnie położonych cystern.
 

Reticulum endoplazmatyczne (Siateczka wewnątrzplazmatyczna) - jest to system kanalików, pęcherzyków i cystern, biorących udział w transporcie wewnątrzkomórkowym różnych substancji, syntezie białek (siateczka wewnątrzplazmatyczna szorstka), syntezie kwasów tłuszczowych, cholesterolu i sterydów oraz izoluje od siebie obszary na terenie cytoplazmy gdzie zachodzą przeciwstawne procesy mataboliczne (syntezy i rozkładu).

 

Lizosomy - są to drobne pęcherzyki otoczone pojedynczą błoną białkowo-lipidową, które zawierają szereg enzymów hydrolitycznych. Lizosomy są odpowiedzialne za proces trawienia wewnątrzkomórkowego składników protoplastu, związanego z przebudową komórki.
 
 Centriole - występują w komórkach zwierzęcych w pobliżu jądra komórkowego. W czasie podziału komórki wytwarzają struktury biegunowe wrzeciona podziałowego (kariokinetycznego).

 Mikrotubule - struktury te, w postaci rurek, biorą udział w ruchu cytoplazmy, a także podziale komórki gdzyż budują wrzeciona podziałowe.

 

Chromosom jest zbudowany z dwóch chromatyd. Pojedyncza chromatyda to cząsteczka DNA z białkami, które zapewniają jej uporządkowanie. W danym chromosomie obydwie chromatydy są genetycznie jednakowe, bo chromosom obejmuje dwie czasteczki DNA powstałe w wyniku replikacji cząsteczki wyjściowej.

Chromatydy są też morfologicznie jednakowe. Każda ma wygląd przewężonej w pewnym miejscu pałeczki. Właśnie w okolicy tych przewężeń chromatydy połączone są za pomocą kompleksów białkowych w chromosom. Przewężenie to nazywane jest centromerem, a w jego skład wchodzi kinetochor – białkowa struktura, do której przyczepiają się mikrotubule wrzeciona podziałowego.

Dwie chromatydy tego samego chromosomu nazywa się chromatydami siostrzanymi.

W niektórych chromosomach występują na chromatydach jeszcze dodatkowe przewężenia. Oddzielają one trabanty (inaczej organizatory jąderkotwórcze), czyli satelity. Trabant zawiera DNA, które po podziale komórki odtworzy jąderko. U człowieka satelity występują na chromosomach 13, 14, 15, 21, 22.

Chromosom może przyjmować różne kształty i rozmiary, przewężenia mogą znajdować się w różnych jego częściach, ale dana cząsteczka DNA wytwarza zawsze chromosom wyglądający tak samo!

 

Jądra komórkowe człowieka posiadają po 46 chromosomów (w znaczeniu cząsteczek DNA). Połowa chromosomów pochodzi od matki – to te chromosomy, które znajdowały się w komórce jajowej przed zapłodnieniem, a druga połowa od ojca – to te, które zostały wniesione do komórki jajowej przez plemnik. A więc gamety mają po 23 chromosomy. Mówi się, że gamety posiadają pojedynczy zestaw chromosomów, czyli są haploidalne, a reszta komórek człowieka ma podwójny zestaw chromosów, czyli jest diploidalna.

Haploidalność oznacza się literą „n”, a diploidalność znakiem „2n”. Zapisuje się przy tym często ile chromosomów zawiera jądro komórkowe. W rozważanym przypadku zapis ten wyglądałby następująco dla gamet: „n=23” i tak dla reszty komórek „2n=46”.

U zwierząt regułą jest, że ich komórki są diploidalne, a gamety przez nie wywarzane są jedynymi haploidalnymi komórkami cyklu życiowego. Haploidalne jądra komórek gamet są wytwarzane z diploidalnych komórek w procesie zwanym mejozą, a diploidalna zygota powstaje przez zlanie się dwóch haploidalnych gamet.

W komórkach diploidalnych można wyróżnić pary chromosomów homologicznych. Chromosomy homologiczne to takie, które zawierają różne allele tych samych genów. Jeden z chromosomów zawsze pochodzi od ojca, a drugi od matki. W ten sposób wyróżnia się w komórkach człowieka 22 pary chromosoów homologicznych.

A dlaczego nie 23 pary skoro każda diploidalna komórka ludzka zawiera 46 chromosomów? Dlatego, że jedna para chromosomów w ludzkich komórkach jest szczególna. Jest to para chromosomów płciowych.

Istnieją dwa rodzaje chromosomów płciowych: X i Y. Mają one zupełnie odmienne morfologię i zakres informacji genetycznej (nie mają alleli tych samych genów). Komórki kobiet zawierają dwa chromosomy X, a komórki mężczyzn jeden X i jeden Y. O ile w świetle przyjętej wyżej definicji, można dwa chromosomy X w komórkach kobiecych uznać za homologiczne, to nie można już tego zrobić w przypadku pary XY w komórkach męskich.

Plemnik człowieka zawiera chromosom X albo Y, a ludzka komórka jajowa zawsze jeden X. Jeżeli komórkę jajową zapłodni plemnik z chromosomem X, to powstanie zygota z dwoma chromosami X i rozwinie się z niej płód żeński. Jeżeli komórkę jajową zapłodni plemnik z chromosomem Y, to powstanie zygota z parą chromosomów XY i rozwinie się z niej płód męski. Wynika stąd, że to od zapładniającego plemnika zależy płeć rozwijającego się z zygoty płodu.

Parę chromosomów płciowych nazywa się inaczej heterochromosomami. Dla odróżnienia pozostałe 22 pary chromosomów nazywane są autosomami.

Chromosomy homologiczne w danej parze mają taką sma morfologię (taki sam kształt).

 

 

Mitoza i mejoza są to kariokinezy – podziały jądra. Na podział cytoplazmy, towarzyszący zazwyczaj podziałowi jądra, jest inne określenie – cytokineza.

W wyniku mitozy tworzą się dwa takie same jądra komórkowe, równoważne z jądrem wyjściowym. Jeżeli towarzyszy temu cytokineza, powstają dwie komórki, najczęściej podobnej wielkości, posiadające identyczne jądra.

W wyniku mejozy tworzą się cztery jądra komórkowe, różne od jądra wyjściowego i różne od siebie. Przy czym jądro wyjściowe jest diploidalne, a cztery nowe są haploidalne. Mejozie towarzyszą zazwyczaj dwie cytokinezy, w wyniku czego powstają cztery komórki. Mogą być podobnych rozmiarów lub jedna z nich jest znacznie większa od trzech pozostałych.

 

Mitoza jest procesem odpowiedzialnym za namnażanie się komórek, w konsekwencji czego powstają komórki potomne, zupełnie podobne do komórki macierzystej, tyle że początkowo od niej mniejsze. Za przekazywanie cech komórkom potomnym odpowiedzialne jest jądro, dlatego też jego podział musi odbywać się w taki sposób, aby jądra komórek potomnych miały dokładnie taką samą zawartość, co jądro komórki macierzystej.
W czasie trwania mitozy wyróżnia się dwa zasadnicze etapy: kariokinezę i cytokinezę. Podczas kariokinezy następuje podział jądra, cytokineza z kolei polega na podziale i przeniesieniu cytoplazmy i zawartych w niej organelli do dwóch komórek potomnych.
Kariokineza jest bardzo skomplikowanym zjawiskiem, podzielonym na pięć następujących po sobie faz:

1. Profaza.
• Stopniowa kondensacja chromatyny, skręcanie się i grubienie nici chromatynowych, wytworzenie chromosomów mitotycznych. Każdy chromosom składa się z dwóch siostrzanych chromatyd połączonych ze sobą w miejscu zwanym centromerem.
• Początek tworzenia się wrzeciona kariokinetycznego. Wrzeciono kariokinetyczne jest to układ charakterystycznych włókienek zbudowanych z mikrotubul skupiających się na biegunach dzielącej się komórki. Wrzeciono podziałowe składa się z mikrotubul biegunowych i kinetochorowych.
2. Prometafaza.
• Fragmentacja otoczki jądrowej, zanikanie jąderka.
• Łączenie się kondensujących chromosomów z elementami wrzeciona podziałowego w sposób zapewniający prostopadłą orientację chromosomów w stosunku do długiej osi komórki.
3. Metafaza.
• Dalsza kondensacja chromatyny. Nić DNA ulega skróceniu 5-10 tysięcy razy.
• W pełni uformowane chromosomy, zbudowane z dwóch częściowo rozdzielonych chromatyd, układają się w płytce równikowej wrzeciona kariokinetycznego.
4. Anafaza.
• Szybkie oddzielenie się od siebie siostrzanych chromatyd (połączonych uprzednio w centromerze).
• Ruch chromatyd ku biegunom komórki poprzez skracanie się włókien wrzeciona kariokinetycznego.
  Ruch chromosomów jest procesem zsynchronizowanym, przebiegającym z szybkością, która maleje w miarę zbliżania się chromosomów do biegunów komórki.
• Początek tworzenia się wrzeciona cytokinetycznego.
5. Telofaza.
• Zgromadzenie chromosomów potomnych w dwóch przeciwległych biegunach.
• Rozluźnianie (dekondensacja) struktury chromosomów (tworzenie nowych jąder).
• Odtwarzanie jąderka i błony jądrowej (z elementów powstałych w profazie).
• Zanik wrzeciona kariokinetycznego.

Cytokineza jest podziałem cytoplazmy na dwie komórki siostrzane. Pomiędzy jądrami gromadzą się pęcherzyki pochodzące z aparatu Golgiego i siateczki śródplazmatycznej. W komórkach roślinnych tworzą one przegrodę pierwotną, która przeważnie rozrasta się w kierunku odśrodkowym. Błony pęcherzyków zlewają się ze sobą i tworzą zaczątek plazmolemy. W obrębie wrzeciona cytokinetycznego, w płaszczyźnie równikowej komórki, następuje odkładanie substancji pektynowej i mikrofibrylli celulozowych, które budują nową ścianę komórkową. W komórkach zwierzęcych w czasie telofazy w płaszczyźnie równikowej komórki powstaje bruzda, która stopniowo pogłębia się i dzieli cytoplazmę na dwie części. Po zakończeniu cytokinezy dochodzi do powstania dwóch komórek o równej objętości i identycznej liczbie chromosomów w każdym z nowo powstałych jąder komórkowych.

 

KREW

 

Funkcje:

-transport tlenu, dwutlenku węgla metabolitów i substancji odżywczych

-ochrona przed infekcją

-ochrona przed wynaczynieniem

-utrzymanie równowagi homeostatycznej poprzez regulowanie ciśnienia osmotycznego i    

  stężenia jonów oraz temperatury ciała

 

Krew składa się z elementów:

-          nieupostaciowanych- OSOCZE– płynna część krwi – ma bursztynowe zabarwienie, składa się z wody, substancji organicznych ( białko, węglowodany, tłuszcze, hormony, enzymy, metabolity) i substancji nieorganicznych ( kationy K*,Na*, Ca**, Mg**, Fe**, aniony Cl-, HCO3-) 

-          upostaciowanych:

                ERYTROCYTY- ( 4,5-5,2 mln/ml) są wytwarzane w czerwonym szpiku kostnym, a proces powstawania i dojrzewania krwinek nosi nazwę HEMOPOEZY. Maja kształt dwuwklęsłego krążka. Nie posiadają jądra, a główną masę stanowi białko hemoglobina. Hem- niebiałkowa część hemoglobiny składa się z protoporfiryny i centralnie położonego atomu żelaza.

     Głównym zadaniem erytrocytów jest transport tlenu z naczyń włosowatych pęcherzyków     

      płucnych do naczyń włosowatych tkanek skąd drogą dyfuzyjną tlen przenika do komórek

      i substancji międzykomórkowych.

Z hemoglobiny w połączeniu z tlenem powstaje oksyhemoglobina a proces ten zwie się utlenowaniem. Dojrzałe czerwone krwinki żyją około czterech miesięcy, a następnie ulegają rozpadowi w wątrobie i śledzionie. Żelazo zostaje ponownie wykorzystane do budowy nowych cząsteczek hemoglobiny, a hem przekształca się w barwnik bilirubinę, który z żółcią jest wydalany do dwunastnicy.

               

              LEUKOCYTY – krwinki białe (5-9 tyś./ml) powstają w czerwonym szpiku kostnym i nie tracą jądra komórkowego.

Leukocyty ziarniste- granulocyty- posiadają ziarnistości w cytoplazmie i płatowate jądro komórkowe.

Granulocyty obojętnochłonne- stanowią ok.50% wszystkich białych krwinek. Mają zdolność przenikania przez ścianki naczyń włosowatych do przestrzeni międzykomórkowej. Niszczą drobnoustroje drogą fagocytozy. Wypełnione drobnoustrojami fagocyty są głównym składnikiem ropy powstającej w miejscu zapalnym ciała.

Granulocyty kwasochłonne- są nieliczne 1-5% leukocytów. Biorą udział w fagocytowaniu kompleksów antygen-przeciwciało.

Granulocyty zasadochłonne- mają jądro zwykle w kształcie litery S. Są najmniejsze wśród leukocytów. Produkują i wydzielają heparynę do krwi, która chroni układ naczyniowy przed tworzeniem skrzepów.

Agranulocyty- białe krwinki nie posiadające ziarnistości w cytoplazmie. Należą tu limfocyty B i T stanowiące w osoczu krwi 40% białych krwinek a w limfie 98%. Drugi typ agranulocytów stanowią monocyty( makrofagi) Mają one duże nerkowate jądro. Cechuje je duża zdolność do fagocytozy. Wchłaniają obce cząstki, bakterie i resztki obumarłych komórek.

 

                 PŁYTKI KRWI- trombocyty- elementy bezjądrzaste specjalnych komórek – megakariocytów. Biorą udział w procesie krzepnięcia krwi. W momencie przerwania naczynia krwionośnego uwalniają enzym trombokinazę.

 

LIMFA- to płyn wypełniający system limfatyczny. Zawiera więcej tłuszczu a mniej białek od osocza. Gdy transportuje tłuszcze wchłaniane podczas trawienia, staje się płynem mętnym o zabarwieniu żółtawomlecznym. Do elementów upostaciowanych w limfie należą leukocyty.

 

 

Reakcja immunologiczna

Wniknięcie substancji obcych do ustroju powoduje odpowiedz immunologiczną. Może ona być hormonalna lub komórkowa. Hormonalna zależy od obecności przeciwciał należących do określonej grupy białek znajdujących się w osoczu a produkowanych przez limfocyty B. Limfocyt ten, gdy zetknie się z antygenem i zwiąże go ze swoją powierzchnią, wyzwala jednocześnie proces swojego podziału i dzięki temu liczba komórek zwalczających antygen. Wszystkie kom. B powstają w szpiku kostnym. Niektóre kom. B nie wydzielają immunoglobin, ale powstają jako komórki pamięci immunologicznej. Odpowiedz komórkową realizują leukocyty T. Mają one na swojej powierzchni cząsteczki podobne do przeciwciał, ale nie wydzielają ich do środowiska. Dojrzewają one w grasicy i dzielą się na limfocyty cytoliczne i pomocnicze. Cytoliczne, wiążą komórki, na których znajdują się obce antygeny i prowadzą rozkład tych komórek. Pomocnicze, pod wpływem antygenu powodują sekrecję cytokin, substancję niezbędną do odpowiedzi immunologicznej, stymulującą m.in. limfocyty B do sekrecji przeciwciał.

 

TKANKA NERWOWA I GLEJOWA

 

TKANKA NERWOWA

      Funkcje:

-          zapewnienie szybkiego kontaktu ze środowiskiem

-          komunikacja wewnątrz organizmu

Podstawową jednostką tej tkanki jest neuron- komórka zdolna do przeprowadzania nerwowych impulsów elektrycznych biegnących wzdłuż błony komórkowej.

TKANKA GLEJOWA tworzy zrąb dla neuronów.

Funkcje:

-          odżywianie

-          ochrona mechaniczna komórek nerwowych.

Glej właściwy zbudowany jest z komórek zwanych GLIKOCYTAMI.(astocyty- ze względu na wypustki cytoplazmatyczne) oraz z EPENDYMY( kom. Wyścielające komory mózgu, wodociąg i kanał centralny rdzenia kręgowego)

NEURON- zbudowany jest z ciała komórkowego –PERIKARIONU, w którym mieści się kuliste jądro. W cytoplazmie znajdują się białkowe mikrotubule tzw. neurofibryle pełniące funkcję podporową. Posiada liczne mitochondria. Znajdują się tu też TIGROIDY (ciałka Nissla), które są skupieniami RNA i rybosomów, co świadczy o intensywnych procesach syntezy białek. Charakterystyczną cechą budowy neuronów jest obecność wypustek – dendrytów, jednego neurytu/ aksonu.

Dendryt to krótka, rozgałęziona wypustka cytoplazmatyczna prowadząca impulsy dokomórkowo. Neuryt to zwykle jedna wypustka prowadząca impulsy odśrodkowo. Jego długość może dochodzić do 1m.

Ze względu na liczbę wypustek wyróżniamy neurony:

-          jednobiegunowe- występują w centralnym układzie nerwowym

-          pseudojednobiegunowe- dendryt rozgałęzia się w kształcie litery T wnikają one do  

      nabłonków i mięśni skąd przewodzą impulsy

-          dwubiegunowe- mają jeden neuryt i jeden dendryt- występują w kom. Węchowych i siatkówce oka

-          wielobiegunowe- mają jeden neuryt i wiele dendrytów – mogą mieć różny kształt – gwiaździste występują w istocie szarej rdzenia, piramidalne w korze mózgu, gruszkowate w korze móżdżku.

 

Włókna nerwowe ( zbudowane z neurytów) dzielimy na:

-   bezosłonkowe- nagie- w początkach i końcach neurytów np. włókna n.węchowego

-   jednoosłonkowe – mają cylinder osiowy otoczony przez jedną osłonkę:

Włókna rdzenne mają osłonkę mielinową (rdzenną) przewodzą impulsy z prędkością 3-16 m/s.

Włókna bezrdzenne składają się z pęczka splecionych dookoła siebie aksonów otoczonych glejowymi kom. Schwana, zwanymi tu lemocytami. Występują głównie w ukł. Autonomicznym. Mają niewielką szybkość przewodzenia 0,5-2 m/s.

-          dwuosłonkowe – osłonka mielinowa i neurylylema tworzona przez lemocyty. Neurylema otacza włókno na zewnątrz. W miejscach steku lemocytów powstają przewężenia Ranviera. Prędkość przewodzenia może dochodzić do 120 m/s. Np. n. czaszkowe ( bez węchowego) i n. Rdzeniowe.

NERW to zespół włókien dwuosłonkowych mających pochewkę łącznotkankową. Jeśli włókna są zorientowane równolegle i biegną w różnych kierunkach to mówimy o SPLOCIE NERWOWYM.

 

Przepływ informacji przez neuron i jego wypustki jest zawsze jednokierunkowy. Przekazywanie impulsu odbywa się w synapsach.

Impuls nerwowy osiągając zakończenie perysynaptyczne uwalnia z pęcherzyków cząsteczki mediatora chemicznego. Mediator dostaje się do szczeliny synaptycznej i reagując z receptorami błony postsynaptycznej wywołuje zmianę potencjału spoczynkowego.

Mediatory pobudzające:

-          noradrenalina

-          adrenalina

-          dopamina

-          kwas glutaminowy

-          kwas asparaginowy

Mediatory hamujące:

-          kwas gamma-aminokwasowy

-          gliceryna

 

Synapsy:

Nerwowo-nerwowe- neuryt łączy się z dendrytem następnego neuronu.

Nerwowo-mięśniowe

Nerwowo-gruczołowe

 

Synapsy:

-          chemiczne- gdy zakończenie neuronu uwalnia substancję chemiczną

-          elektryczne- impuls bezpośrednio przechodzi pomiędzy błonami ( muszą być b. blisko)

 

Impuls nerwowy polega na przesuwaniu się fali depolaryzacji wzdłuż błony neuronu.

  

TKANKA MIĘŚNIOWA            

 

Podstawową jednostką czynnościową mięśnia jest włókno mięśniowe. W cytoplazmie włókien mięśniowych, czyli w sarkoplazmie, znajdują się podłużne białka kurczliwe zwane FILAMENTAMI. Z nich tworzą się większe kompleksy, pęczki filamentów- MIKROFIBRYLE.

Filamenty mogą być:

-          cienkie – o średnicy 6-7 nm. W ich skład wchodzi głównie białko aktyna biorąca aktywny udział w skurczu.

-          grube- o średnicy 12-17 nm. W ich skład wchodzi miozyna także bierze aktywny udział w skurczu

 

We włóknach poprzecznie prążkowanych  filamenty tworzą układ heksagonalny tzn. jeden gruby filament otoczony jest przez sześć cienkich.

Model ślizgowy- wyjaśnia molekularny mechanizm skracania się miofibryli, zakłada, że w czasie skurczu filamenty cienkie wsuwają się pomiędzy grube. Możliwe jest to dzięki dużej ilości mitochondriów.

 

TKANKA MIĘŚNIOWA POPRZECZNIE PRĄŻKOWANA 

      Wielojądrowe syncytia kształtem przypominające wydłużone walce. Włókna w mięśniu ułożone są równolegle co zwiększa siłę skurczu. Ściśle ułożone we wnętrzu filamenty spychają jądra komórkowe na obrzeża pod błonę kom. ( sarkolemmę)

W miofibryli znajdują się naprzemiennie ułożone odcinki izotopowe( prążki jasne z dużą ilością aktyny) i odcinki anizotopowe ( prążki ciemne zawierające głównie miozynę) Odcinek miofibryli ograniczony dwiema błonami „Z” (zawierający połowę prążka I, prążek A, i połowę następnego prążka I) jest podstawową jednostką strukturalno-czynnościową włókna kurczliwego tzw. SARKOMER. W czasie skurczu filamenty aktynowe są wciągane między miozynowe następuje jego dwukrotne skrócenie.

 

Schemat budowy mięśnia:

 

Filamenty białkowe         miofibryle          włókno mięśniowe           pęczek włókien            mięsień  

 

Brzusiec mięśnia otoczony jest tkanką łączną tzw. namięsną.

Włókna dzielimy ze względu na szybkość, wytrzymałość i precyzję  na:

-          włókna wolne- czerwone- zawierają dużo sarkoplazmy, w której znajduje się mioglobina mająca zdolność wiązania pewnej ilości tlenu co zwiększa odporność mięśnia na znużenie.

-          Włókna szybkie- białe- mają większą ilość miofibryli, mniej sarkoplazmy, są bogatsze w ATP a uboższe w mioglobinę. Przeważa w nich metabolizm beztlenowy- szybciej się męczą.

 

TKANKA MIĘŚNIOWA SERCA

Włókna mięśniowe są jedno- lub dwujądrowymi komórkami widlasto rozgałęzionymi, łącząc się ze sobą tworzą sieć przestrzenną, której skórcz prowadzi do zmniejszenia objętości serca. Miejsca połączeń rozwidleń nazywamy wstawkami. Jądro zajmuje tu centralną pozycję w komórce a miofibryle zostają zepchnięte na obwód. Nie mają zdolności regeneracji a ubytki wypełnia tkanka łączna.

 

TKANKA MIESNIOWA GŁADKA

Buduje narządy wewnętrzne, ściany naczyń krwionośnych, przewód pokarmowy. Ma kształt wrzecionowaty. Centralną część włókna zajmuje jądro kom. A sarkoplazmę wypełniają liczne miofibryle. Ich skurcz nie jest zależny od woli człowieka, podlega układowi nerwowemu autonomicznemu.   

 

 

 

TKANKA NABŁONKOWA

 

Jej komórki ściśle do siebie przylegają tworząc ciągłą warstwę osadzoną na substancji podstawnej, zbudowanej z włókien białkowych.

Podziały:

A)      ze względu na kształt:

  -    płaska

  -    sześcienna

  -    walcowata

B)      uwarstwienie

  -    jednowarstwowa

  -    jednowarstwowa wielorzędowa

  -    wielowarstwowa

C)      funkcje:

-    pokrywająca

-    gruczołowa

-    zmysłowa

 

Nabłonek pokrywający:

-          płaski- naczynia krwionośne i limfatyczne, błony surowicze

-          sześcienny- kanaliki nerkowe, ściany pęcherzyków tarczycy

-          jednowarstwowy walcowaty- przewód pokarmowy, jajowód, macica

-          jednowarstwowy wielorzędowy- drogi oddechowe

-          wielowarstwowy płaski- naskórek, przewód pokarmowy od przełyku do żałądka

-          wielowarstwowy przejściowy- pęcherz moczowy

 

Nabłonek gruczołowy- wytwarza, magazynuje i wydziela.

Gruczoły wydzielania zewnętrznego- EGZOKRYNOWE- ślinianki i gruczoły mleczne

Gruczoły wydzielana wewnętrznego- ENDOKRYNOWE- hormony

Gruczoły mieszane – trzustka i gonady.

Ze wzg. Na budowę gruczoły dzielimy na proste, rozgałęzione i złożone, a ze wzg. Na kształt na:

Cewkowate, pęcherzykowate i rozgałęzione.

W nabłonkach wyróżniamy trzy rodzaje wydzielania:

Merokrynowe- gdy wydzielina opuszcza komórkę nie naruszając jej struktury, występuje w  

  trzustce, wątrobie, śliniankach i gruczołach potowych

Apokrynowe- gromadzące wydzieline w szczytowej części komórki, która razem z wydzieliną 

  odrywa się on niej np. w gruczole mlecznym

Holokrynowe- gdy cała komórka napełni się wydzieliną zanika jądro i komórka się rozpada np. 

  komórki łojowe

Nabłonek zmysłowy- wyścieła narządy zmysłów: kubki smakowe, pola węchowe, siatkówkę oka.

  Zawiera przenikające go komórki nerwowe, dzięki czemu zdolny jest do odbierania bodźców.

 

TKANKA ŁĄCZNA

 

Zbudowane z komórek, włókien i substancji międzykomórkowej.

Funkcje:

-          odżywcza

-          mechaniczna

-          ochronna

Komórki tkanki:

-          fibrocyty- produkują substancję międzykomórkową i włókna

-          histocyty- makrofagi, o zdolnościach obronnych (żerne)

-          plazmocyty- wytwarzają białka odpornościowe

-          heparocyty- produkują heparynę i histaminę

Komórki tkanki łącznej znajdują się w substancji międzykomórkowej składającej się z włókien i substancji podstawowej.

Włókna tk. Łącznej dzielimy na:

-          kolagenowe- słabo rozciągliwe, słabo sprężyste

-          sprężyste- elastynowe

-          retikularne- tworzą elastyczne siateczki wokół naczyń krwionośnych, komórek mięśniowych i tłuszczowych.

Substancja podstawowa ma konsystencją koloidalną, galaretowatą, zbudowana jest przede wszystkim z białek złożonych mukopolisacharydów. Nadaje kształt tkance, jest środowiskiem życia komórki, reguluje ciśnienie osmotyczne.

 

                                                           Tkanka łączna

 

Tkanki właściwe                                                                                       Tkanki specyficzne 

Tkanka włóknista wiotka                                                                             Tkanka tłuszczowa                     

Otrzewna, opłucna, osierdzie,

Przekazuje substancje odżywcze                                                         żółta                     brunatna

Między krwią a narządami                                                                                               w rozwoju

                                                                                                                                       Zarodkowym

 

Tkanka łączna splotowata                                                                           Tkanka siateczkowata

Ochrzęstna, okostna, opona twarda                                       węzły chłonne, śledziona, szpik kostny

 

Tkanka włóknista zbita                                                                  

Ścięgna, więzadła, powięzi                   

                                                       

Tkanka łączna sprężysta              

Więzadła żółte kręgosłupa

Ściany dużych tętnic                                           

 

                                             Tkanka łączna szkieletowa- podporowa

                                                       ma duże zagęszczenie substancji 

                                                       podstawowej, występuje duża ilość 

                                                       chondryny, z kom. kostnych tworzy 

                                                              się tk. chrzęstna

 

Tkanka chrzęstna sprężysta                 Tkanka chrzęstna włóknista            Tkanka chrzęstna szklista

Małżowina, krtań, nos               krążki międzyk., spojenie, przyczepy        pow. stawowe, zarodki

Tkanka kostna ma 3 rodzaje komórek:

-          osteocyty- funkcja odżywcza, produkują substancję międzykomórkową,

-          osteoblasty- komórki kościotwórcze- regenerują złamania i  pęknięcia kości

-          osteoklasty- komórki kościogubne, rozpuszczają kości, modelują ich kształt

 

IMMUNOLOGIA

 

Układ limfatyczny składa się z:

-          narządów obwodowych: węzły chłonne

                                              grudki chłonne

                                               naczynia limfatyczne

-    narządów centralnych:     śledziona

                                               szpik kostny

                                               grasica

Wyróżniamy tu 3 rodzaje komórek:

-          limfocyty- należą do agranulocytów, powstają w szpiku kostnym, mają zdolność do odpowiedzi immunologicznej –KOMÓRKI  IMMUNOKOMPETENTNE . Wyróżniamy limfocyty:

                     T- generują odpowiedz komórkową, mają końcowe stadium dojrzewania w 

                          grasicy

                     B- bursalne, generują reakcję humoralną, stadium dojrzewania w szpiku

            Limfocyty:

·         pomocnicze- uwalniają związki aktywizujące odpowiedź immunologiczną

·         cytotoksyczne- odpowiadają za rozpoznanie i zniszczenie antygenu

·         hamujące- hamują odpowiedź immunologiczną

 

-          komórki dendrytyczne- występują na nich wypustki cytoplazmatyczne, dzięki nim   

      następuje  prezentacja antygenu, nie posiadają zdolności fagocytozy

-          makrofagi- komórki żerne- zajmują się prezentacją antygenu, uczestniczą w regulacji odpowiedzi immunologicznej

 

ANTYGEN- każda obca cząsteczka rozpoznana przez komórki immunokompetentne jako obca.

-          musi być obcy

-          musi być makrocząsteczką

-          ma zdolność do wzbudzania produkcji przeciwciał- IMMUNOGENNOŚĆ

-          zdolność do reagowania z przeciwciałem ANTYGENOIWOŚĆ

 

Antygeny mogą być :

·         naturalne- drobnoustroje, komórki, narządy,

·         sztuczne- substancje proste w połączeniu z białkami

·         syntetyczne- syntetyczne polimery aminokwasów

 

IMMUNOGLOBULINY- przeciwciała, białka wytwarzane do stymulacji antygenem i skierowane swoiście przeciw danemu antygenowi. Wyróżniamy 5 klas- G,A,M,D,E

                                  

                                              ODPORNOŚĆ

Nieswoista                                                                         Swoista

Wrodzona, zwykle mechaniczna                                komórki immunologiczne

Skóra- pot, łzy, łój, PH, nabłonek

Migawkowy, rzęskowy

 

1.       Antygen zostaje przechwycony przez kom. dendrytyczne lub makrofagi

2.       Prezentacja antygenu kom. immunokompetentnym (limfocyty B i T)

3.       Dwie drogi odpowiedzi:

                                                        Odpowiedź

 

Komórkowa                                                                                           Humoralna

Wytworzenie limfocytów T                                                                  Limfocyty B

Skierowanych przeciwko temu antygenowi                produkcja przeciwciał również swoistych

 

 

Pamięć immunologiczna-

1 faza- pierwotna odpowiedź immunologiczna- pierwsze zetknięcie z antygenem

2 faza- wtórna odpowiedź immunologiczna- dłuższa, mocniejsza

 

Odporność swoista:

-          czynna:

·         naturalna- kontakt z antygenem ( choroba)

·         sztuczna- szczepionki

-          bierna:

·         naturalna- przez łożysko, mleko matki

·         sztuczna- surowica

 

Odporność

-          sterylna- całkowicie zniszczony antygen, jesteśmy odporni

-          śródzakaźna- względna lub całkowita odporność na kolejne zakażenie

-          nosicielstwo- brak objawów pomimo zakażenia

Acha jeszcze kalendarz szczepień.

* Serwis www.fizjoterapia.com  ma charakter informacyjny! Autorzy nie ponoszą odpowiedzialności ani żadnych konsekwencji wynikających z zastosowania informacji.